Είστε εδώ

Περί τέχνης και συμβολισμών. Η Αγία Σοφία, ο Δυτικός Άνθρωπος και ο Χριστιανισμός

Χρήστος Γκιάτας

Η βέβηλη απόφαση, κατάφορτης αλαζονείας, μετατροπής της Αγίας Σοφίας(ενός αρχιτεκτονήματος μακραίωνης θρησκευτικής ιερότητας και απαράμιλλου βυζαντινού συμβολισμού) σε Ισλαμικό Τέμενος προσβάλει βάναυσα και απροκάλυπτα την ολότητα της Χριστιανοσύνης κηλιδώνοντας εν γένει το πολιτισμικό ύφασμα της Δύσης. Η βαρύγδουπη αλληγορικότητα της εν λόγω ετυμηγορίας κραυγάζει διαπεραστικά και επιδεικνύεται αντυπωσιοθηρικά με την Δύση βαρήκοη και θαμπωμένη να στέκει νωχελικά σαστισμένη. Ποια είναι όμως η νοοτροπιακή αιτία της συγκεκριμένης επιμελούς απάθειας; Η απάντηση, αποστομωτική, συνάγεται στην αποξένωση της Δύσεως από τη γενεαλογία της πολιτισμικής της ταυτότητας ήτοι τις βαθιές ρίζες του Χριστιανισμού και της Ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας.

Έχουμε λησμόνησει την αδήριτη πεμπτουσία της αυτοπραγμάτωσης που έγκειται στην διαντίδραση με την ετερότητα. Γνωρίζουμε εαυτόν αντικρίζοντας την όψη ενός ανομοιογενούς υποκειμένου ενώ διαλεκτικά συλλαμβάνουμε την ιδιοσυγκρασία αυτού αντιπαραβάλλοντας την με την κεκτημένη μας ιδιοπροσωπεία. Όπως περιγράφει η ακαδημαϊκός Ελένη-Γλύκατζη Αρβελερ «η ύπαρξη των Άλλων δημιουργεί το ‘‘Εμεις’’» Τούτο επουδενί πρέπει να αναγιγνώσκεται ως διαιρετική εχθρότητα ή ιεραρχική υπεροχή(αποκηρύσσεται ο φυλετισμός, ο φανατισμός και η θεωρία του Καρλ Σμιττ που εμβολίασε τον ναζισμό, ο «Άλλος» δεν είναι μισητός εχθρός) αλλά ως υγιή συναντίληψη πολιτισμικής ιδιαιτερότητας και οικουμενικής πολυχρωμίας. Η συνδρομή στην διάνθιση της ανθρωπότητας άμεμπτα σταθμίζει την ποιοτική αξιολόγηση, διαβάθμιση και ολκή. Δυστυχώς η Δύση επι του παρόντος αδυνατεί να συνομιλησεί με το προγονικό της μεγαλείο και ομοιάζει με μια ανερμάτιστη και σκοτισμένη απομίμηση.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ενημερωθείτε για Όλα στην Ευρώπη - Πατήστε like στη σελίδα του EUROLETTER στο facebook

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Και η τέχνη πως εμφιλοχωρεί στην πολιτισμική-εθνική αυτογνωσία; Άρρηκτα και ζωτικά έκαστη έκφανση της καλλιτεχνικής δημιουργίας ενέχει την εκζήτηση μιας πολύμορφής οντολογίας και αποτελεί την υλική αναπαράσταση μιας άφθαρτης πνευματικής ανησυχίας ή ορθότερα ενός αγέρωχου ποικιλώνυμου συμβολισμού. Αυτή η διαρκής συνδιαλλαγή παρελθόντος παρόντος την καθιστά ένα ταξίδι στη συνείδηση της ιστορίας και των πολιτισμών. Αν η ανάδευση του παρελθόντος παραλληλιστεί με ποτάμιο απόπλου τότε τα υπαρκτά κειμήλια της τέχνης εξημερώνουν τη ορμητικότητα των υδάτων επιτρέποντας στο πλοιάριο του φιλομαθούς παρατηρητή να πλεύσει κατά μήκος του άξονα εστιάζοντας διεξοδικά στις αμφίπλευρες όχθες κάθε ιστορικής εποχής, εθνικής κουλτούρας και πολιτισμικής σφαίρας.

Ο πολιτικός συμβολισμός όμως, άμεσα συνυφασμένος με το πολιτισμικό του περιεχόμενο, πως συγχέεται με την τέχνη. Κατά μια προσφιλή ρήση η πολιτική είναι η τέχνη του συμβολισμού. Σίγουρα ευθύβολο. Αλλά ελλιπές. Καθώς η τεχνή συνιστά την πολιτική του «συμβολίζειν». Τούτο διαγράφεται θαλερά στην αρχιτεκτονική που εγκολπώνεται μια θαυμαστή και περίοπτή αισθητική φυσιογνωμία. Ως ανάπλαση του χώρου ιδεογραφεί αξιακές αφηγήσεις, θρησκευτικές ανησυχίες, εθνικές επιδιώξεις, πολιτισμικούς μύθους και πολιτικές αλληγορίες. Κάθε αρχιτεκτόνημα υποκρύπτει ένα βουβό μήνυμα, ένα ζωντάνο και δυναμικό σύμβολο διαψεύδοντας την εκ πρώτης όψεως στατική φιγούρα του άψυχου ειδώλου.

Τι συναντάμε στον Παρθενώνα ή τι μας αποκαλύπτει η Βασιλική του Αγίου Πέτρου; Αποκρυπτογραφώντας την τεχνοτροπία, τη ρυθμολογία, την μορφολογία, την αισθητική υπόμνηση, στο πρώτο συναντάμε την εμβέλεια της αθηναίικής ηγεμονίας στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και το περίλαμπρο συνοδεύον πολιτειακό της σύστημα ενώ στο δεύτερο αποκαλύπτεται η πληθωρική αγωνία του παπισμού και της καθολικής εκκλησίας να κατασβήσει την «λαίλαπα» της ‘‘επάρατης’’ Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης αποκαθιστώντας την χαμένη της επιρροή. Ανεξαρτήτως αν ο Ικτίνος και Καλλικράτης ή ο Μιχαήλ Άγγελος το αποζητούσαν, διήθησαν στο στιλιστικό υπόδειγμα την πολιτική σκοπιμότητα, την πολιτισμική αυτοπεποίθηση  της ιστορικής κοινωνίας αντανακλασμένη στην φιλοδοξία των εντολέων. Η ιστορική συνθήκη αποτελεί το κάτοπτρο μέσω του οποίου η αρχιτεκτονική πράξη και το αισθητικό ιδίωμα καταξιώνεται επιτελώντας μια εθνική αναγκαιότητα, μια πολιτική ιδιορρυθμία, μετατρέποντας τον δημιουργό σε εκλεκτό και ευπροσήγορο κήρυκα  της ιστορικής θύμησης. Αυτό το ιστορικό σκίρτημα ωθεί την αθανασία.

«Νενικηκά σε Σολομών» αναφώνησε ο Ιουστινιανός θεώμενος, στα θυρανοίξια, το θεοφώτιστο έργο του Ανθέμιου και Ισίδωρου, της έκπαγλης Αγίας του Θέου Σοφίας, του  επιβλητικού Oρθόδοξου ναού-κοσμήματος της Χριστιανικής πίστης που απαθανατίζει το μεγαλείο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ή πολυσυζητημένη κληρονομιά της Κωνσταντινούπολης σμιλεύει αδιάλλειπτα το αδιάλυτο χωροχρονικό συνεχές της Δύσης ονοματίζοντας την καταγωγή του Δυτικού Ανθρώπου.

Δυτικός Άνθρωπος, μια επιγραφή δαψιλής, πολυώνυμη και περιζήτητή, διόλου μονόσημη, με πολλούς αυτόκλητους σημαιοφόρους, αμίαντα τριαδική. Σαφώς, τριαδική όπως ο αδιαίρετος και ομοούσιος παντοκράτωρ, η θεία «τρισυπόστατη μονάδα». Μια φλεγματική φιλοσοφική ειρωνεία, ένα σωκρατικό νεύμα στους απερίσκεπτους. Ο νοών νοείτο.   

Ο Πωλ Βαλερύ, T. S. Eliot και άλλοι διακεκριμένοι διανοητές και πνευματικοί ταγοί, φιλοτέχνησαν την προσωπογραφία του Δυτικού Ανθρώπου στον καμβά της Γηραιάς Ηπείρου. Αναγωγικά ο Δυτικός Άνθρωπος είναι κατεξοχήν Ευρωπαίος. Ποιος είναι εντούτοις ο προπάτορας σύντηξης των ως επι το πλείστον τριών συνιστωσών της κοινής ευρωπαϊκής κουλτούρας. Παρά την ιστορική έριδα των απανταχού μνηστήρων, η εν λόγω μορφογένεση απονέμεται δικαιωματικά στη διάδοχη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της Ανατολής.

Η πατρογονική εστία της Δύσης τοποθετείται στην Βασιλεύουσα, την Πόλη στη γεωγραφική κονίστρα του Βοσπόρου, και εντειχίζεται στην λιτή χωροταξία της θεόσταλτης βασιλικής με τρούλο, στο χριστιανικό κτίσμα της Αγιά Σοφιάς η οποία εκπέμπει μια τρισδιάστατη και βαθύπλουτη σημειολογία διακλαδιζόμενη ως εξής:

Το Υψηλό και η Χριστιανική Ιερότητα

Κάθε άλλο παρά θεοκρατική χαρακτηρίζεται η δομή της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας εφαρμόζοντας απαρέγκλιτα την αποστολική εντολή «τα του καίσαρος, τω καισαρι και τα του θεού, τω θεώ», εντούτοις ο χριστιανισμός αγαλλιάζει την ψύχη του Ρωμαίου υπήκοού, συνέχει την ύπαρξη του και έπειτα από τον Μέγα Θεοδόσιο όπου εγκαθιδρύεται ως επίσημη θρησκεία χαλυβδώνει την συγκρότηση της αυτοκρατορικής εξουσίας και τάξης. Η μύχια χριστιανική ευλάβεια και πίστη διαχέεται στην βυζαντινή  καλλιτεχνική εκδήλωση οικοδομώντας το πνευματικό, φιλοσοφικό και μεταφυσικό κρηπίδωμα του Υψηλού σηματοδοτώντας την μετάπτωση από το ’’περιέχον’’ στο ‘‘περιεχόμενο’’. Στην Αγιά Σοφιά διαλαλείται η απεραντοσύνη της θείας αγάπης και ευσπλαχνίας. Εισερχόμενος ο πιστός βιώνει την υπαρξιακή μηδαμινότητα, την στροφή στο απροσμέτρητο που δεν τρομοκρατεί αλλά γαληνεύει. Ένα ουρανοβάμονο αίσθημα που συντρίβει τον εγωισμό και αναπτερώνει. Αγγίζει την Πανανθρώπινη αλλά και Προσωπική Αλήθεια ορατή βέβαια αποκλειστικά εκ των έσω. Υπέρβαση, Υψηλή ανάταση, Εσωτερική λύτρωση, Εξαύλωση. Η μέθεξη αυτή είναι προσιτή σε κάθε ταπεινό τέκνο. Το λιτό αίθριο, η απέριττη εξωτερική όψη και το εσωτερικό βάθος του ναού αυτό υποδηλώνουν. Στο ιερό μήνυμα του Θεανθρώπου πρυτανεύει η φιλαλληλία, η αγάπη προς το πλησίον, μια χαρμόσυνη μεγαθυμία που διατρέχει την ηθική του χριστιανού. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία θωρακίζεται με την αδιαπέραστη χριστιανική «πανοπλία».  

Το μεσουράνημα του Κλασικού Ελληνισμού

Διασχίζοντας τα στενά των Δαρδανελίων και ταξιδεύοντας το Αιγαίο Πέλαγος ο ρέκτης των καταβολών του μνημειώδους συμβόλου αγκυροβολεί στο Φάληρο, το λιμάνι της Κλασσικής Αθήνας και σύντομα περιδιαβαίνει την πολυύμνητη αθηναϊκή αγορά, το εργαστήριο του υπεύθυνου στοχασμού, της αυτεξούσιας σκέψης και του αυτοδύναμου ανθρώπου. Στο περιθώριο της άγονης γης μεταξύ Πάρνηθας, Πεντέλης και Υμηττού ιδρύεται ο Λόγος, μια ανήσυχη, νεωτεριστική θα τολμούσα να πω θεώρηση που τετραγωνίζει το άμορφο, άτακτο και ομιχλώδες εκμαιεύοντας την ευεξήγητη οργανική ενότητα, την ανάλυση του αισθητού κόσμου. Ο αισθητικός περίγυρος καθαρογράφεται με την λογοκρατία και εμπειριοκρατία να συμβάλλουν καθοριστικά. Η αμύθητη παρακαταθήκη όμως της κλασσικής ελληνικής σκαπάνης  που τροφοδοτεί τη δυαδικότητα του βυζαντινού πνεύματος είναι η λατρεία του μέτρου, της γενεσιουργής εναρμόνισης των αντιθέτων, της συνύπαρξής μιας ισόρροπης μοναδικότητας και την επίτευξη μιας χρυσής τομής. Η διασταύρωση απολλώνιου-διονυσιακού, ιωνικού-δωρικού, πλατωνικής διαστολής-αριστοτελικής συστολής, σωκρατικής απολυτότητας-σοφιστικού υποκειμενισμού, η ισοσταθμία νόμου-ελευθερίας, ατόμου-συνόλου μετουσιώνεται στην σύζευξη Ανατολής-Δύσης. Η Κωνσταντινούπολη πατάει στη δύση της Ανατολής και στην ανατολή της Δύσης, κοιτάει προς ανατολάς και δυσμάς. Το Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος είναι μια αυτοκρατορία της μεσότητας επιτρέποντας του να σταθεροποιήσει το πολιτισμικό εκκρεμές αφομοιώνοντας τις θετικές επιδράσεις της αμφίνομης αυτής επιρροής ακροβατώντας στο ζεύγος Ανατολής-Δύσης. Η συγκλονιστικότερη εκδήλωση αυτής της ακροβασίας συνιστά η Εικονομαχία, η διαπάλη του ανεικονισμού της Ανατολής και της Εικονολατρείας της Δύσης. Ενώ η επινοητικότητα και αντιληπτική ικανότητα του Λόγου διαμόρφωσαν μια πεφωτισμένη πολιτικο-στρατιωτική αρχηγεσία η οποία εκκόλαψε την ευφυή διπλωματία αντικαθιστώντας την τυφλή πυγμή του ρωμαϊκού «ξίφους» και  εξασφαλίζοντας την χιλιετή παρουσία της αυτοκρατορίας. Στην πειθαρχία του Λόγου πιστώνεται και η επιστημονική πρόοδος(υγρό πύρ). Ο αρχαίος ελληνικός κόσμος θριαμβεύει στο Βυζάντιο ως νουνεχής κριτής και η συμμετρική και αρμονική κανονικότητα της Αγίας Σοφίας το καταμαρτυρεί.

Το ρωμαϊκό Ιδεώδες. Διοίκηση και Δικαιοκρατία

Αν ανατρέξουμε στην Αιώνια Πόλη, και περιηγηθούμε στην μετεκένωση ή απόπειρα μετεμφυτεύσης του αρχαιοελληνικού κλασικισμού διαπιστώνουμε αφοπλισμένοι έναν ακτιβισμό των «τύπων» που υποδηλώνει οργανωτικότητα παράλληλα αν αναδιφήσουμε τον γοτθικό μεσαίωνα και την ιταλική αναγέννηση εξακριβώνουμε τον υλισμό της κοσμικότητας. Αλλά το Βυζάντιο τι αντλεί εκλεκτικά; Πράγματι η Ρώμη αντηχεί στους διαδρόμους της Ιστορίας ως το ακατάληπτο σύμβολο της Ισχύος. Ενός αδυσώπητου Imperium με σιδηρούν κύρος. Σύμφωνοι. Ποιος δύναται να αντιλέξει. Κατά την ταπεινή εκτίμηση του γράφοντος το αξιοζήλευτο ιδανικό και εν πολλοίς παράγωγο της εξουσιαστικής επιβολής και δύναμης είναι η θεσμική συστηματικότητα και ο δικαιοκρατισμός. Τω όντι η Ρώμη συστήνει την παρθενική Πολιτεία του Νόμου με την δικαιική λειτουργικότητα απομακρυνόμενη πλέον από την ηθικολογική αντίληψη της κλασσικής σκέψης. Κατά την διάρκεια του 4ου αιώνα η πάλαι ποτέ κραταιά Ρώμη παραπαίει ως κακέκτυπο και καταλύεται από τις επιδρομές της μεταναστευτικής πλημμυρίδας των βαρβαρικών φύλων. Η ενιαία διοικητική διάρθρωση και η θεσμική αποδοτικότητα μεταβιβάζεται και μετεξελίσσεται στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία συνάπτοντας ένα στέρεο δίκτυο διεκπεραίωσης της κρατικής βούλησης. Στην άκαμπτη αυστηρότητα του ρυθμού και της μορφολογικής τάξης του Ορθόδοξου κοσμήματος αναπαρίσταται ακριβώς αυτή η συμμόρφωση στο Νόμο, ο φορμαλισμός του νομοθετικού διαμετρήματος (κωδικοποίηση Ιουστινιανού) , συνάμα η μεγαλοπρέπεια της παρεμφαίνει την εύκαμπτη διπλωματία και στρατηγική καθώς και το οικουμενικό γόητρο, ενώ ο χριστιανικός λυρισμός και πνευματικότητα υποβιβάζει την κυριαρχία της ύλης.

Αυτό είναι το βυζαντινό ιδεώδες. Τα πυρηνικά συστατικά των αρχαίων πολιτισμών της Ελλάδας, της Ρώμης και του Ισραήλ συνυπάρχουν στοιχειοθετώντας την πρώτη, ιστορικώς ομιλώντας, Ευρωπαϊκή Αυτοκρατορία. Αυτός είναι ο πρώτος Δυτικός Άνθρωπος. Δεν απαιτείται συνολική ετυμολογία ή καταληκτικός ορισμός (άλλωστε μέγαλοι διανοήτες έχουν αποφανθεί), ο καθείς εξ ημών όμως ας δανειστεί, ας τοκίσει, ας προσθέσει, ας αντικρούσει δίχως να αποκλείσει ή παρακάμψει.

Η Ελληνικότητα του Βυζαντίου

Η καρδιά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ο κεντρικός της κορμός εδράζεται στην απόληξη της Χερσονήσου του Αίμου, στα παράλια του Εύξεινου Πόντου και της Μικράς Ασίας σε μια γεωγραφική ζώνη δηλαδή σφύζουσας ελληνικότητας πέραν του στενού ελλαδικού χώρου. Η γεωγραφία αποτελεί το πρόπλασμα της Ιστορίας. Προγενέστερα περιγράψαμε διαμέσου της διασταλτικής ερμηνείας του αριστουργηματικού αρχιτεκτονήματος της Αγίας Σοφίας, την βυζαντινή  καταγωγή της  Δύσεως.  Είναι επισφαλές και άτοπο να χαρακτηρίσουμε ένα πολυεθνικό μωσαϊκό ως αμιγώς μονοεθνικό. Διευκρινιστικά, η ιστοριογραφία ερίζει επι της εθνικής ταυτότητας του Βυζαντίου ενός πολυπρισματικού ζητήματος άνευ συμπερασμάτων μέχρις στιγμής. Όμως δυνάμεθα να κατονομάσουμε τον εθνικό καταλύτη στην διαμόρφωση της. Εκεί κυριαρχεί ακλόνητα ο Ελληνισμός. Η σπουδαιότητα της Βασιλεύουσας σταδιακά συνοδεύεται από την εμπέδωση της ελληνόφωνης παιδείας και την προοδευτική διάδοση της ελληνογλωσσίας. Ιδιαίτερα υπογραμμίζω τις παρατηρήσεις του Γρηγορίου του Ναζιανζηνού στο ‘‘Τίνος το Ελληνίζειν’’, την μετάφραση των ιερών κείμενων και του ευαγγελίου εκ των Πατέρων της Εκκλησίας στα ελληνικά την απόφαση του Ηράκλειου για την θέσπιση της ελληνικής(μετάφραση των εβδομήκοντα) σε επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας και τον Γεώργιο Πλήθωνα Γεμιστό. Η χριστιανική θρησκευτική-εκκλησιαστική οργάνωση και ιεροτελεστία, ο διοικητικός μηχανισμός, η νομοθεσία, το εκπαιδευτικό σύστημα εξελληνίζονται πλήρως εώς τον 8ο αιώνα μ.Χ.  Η εισαγωγή του Ορθόδοξου Χριστιανισμού ως μοναδικής θρησκείας της αυτοκρατορίας επεξεργάζεται την βυζαντινή παράδοση της ρωμιοσύνης και στην Κωνσταντινούπολη φωτίζεται το λίκνο της ταυτότητας του νεότερου Έλληνα. Η προσφώνηση Ρωμιός δεν είναι απλώς ένας ιστορικός ευφημισμός. Στην Πόλη γεννάται η υπόσταση του έθνους μας. Η ελληνική γλώσσα, η ορθόδοξη θρησκεία, η ελληνική παιδεία, η ελληνική ηθογραφία και το μεγαλείο της Κωνσταντινούπολης αποπνέουν μια εθνική νοσταλγία, τρέφουν τον ασίγαστο εθνικό καημό, την μελαγχολία της ρωμιοσύνης για τη χαμένη της πατρίδα. Η Αγία Σοφία λοιπόν αποτελεί εθνικό σύμβολο και κακώς επισκιάζεται. Άλλωστε η γοητεία που ασκεί ο Ορθόδοξος Ναός της Βασιλεύουσας, το ρίγος και η μυθική συγκίνηση, κατοικεί στην συνείδηση έκαστου Έλληνα από τη λαϊκή δοξασία, την λογοτεχνική πένα εως και την πολιτική.  

Επίμετρο    

Πόσα διακυβεύονται, πόσα ατιμάζονται όταν ηχήσει ο Ιμάμης στο Θεοστηρικτό Χριστιανικό Ναό της Αγιά-Σοφιάς στις 24 Ιουλίου, οπού σε ένα συμπλεγματικό οίστρο η Τουρκία καταλαμβάνει και οικειοποιείται τον πιο επιβλητικό και μνημειώδη ορθόδοξο χριστιανικό ναό προκειμένου να τελεσθεί η ισλαμική προσευχή. Αδυνατεί όμως να καθυποτάξει την ανεξίτηλη ιερότητα του χώρου, όσο ασβέστη και αν ποτίσει τα θεία ψηφιδωτά και τις χρηστές αγιογραφίες. Η ημερομηνία της 24ης Ιουλίου συνιστά σημαδιακό ορόσημο επειδή συμπίπτει με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης εκληφθείσα ως αναθεματισμένο κείμενο του κεμαλισμού, το οποίο ο Ερντογάν εκριζώνει επιδιώκοντας την ανασύσταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας υπο τη μορφή Χαλιφάτου διεκδικώντας την φυσική ηγεμονία του Ισλαμικού Κόσμου. Για την Ελλάδα η 24η Ιουλίου δεν συγχέεται αποκλειστικά με την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας αλλά και με τα αιματηρά γεγονότα της κυπριακής τραγωδίας στον απόηχο της τουρκικής εισβολής.

“Τον ξένο και τον εχθρό τον είδαμε στον καθρέφτη” έγραφε προφητικά ο Σεφέρης καθώς η Ισλαμική Αναβίωση για την οποία η Δύση εθελοτυφλεί, δεν ευθύνεται αποκλειστικά για την βεβήλωση της Αγιά-Σοφιάς αλλά εξίσου η απομείωση του χριστιανισμού στο Δυτικό Κόσμο. Η χριστιανική πίστη πυροβολείται από τις κορώνες μιας αφοριστικής και αντιθρησκευτικής κοσμικότητας ως αναχρονιστική, ξενική, σκοταδιστική και υπανάπτυκτη αλλά και μιας δεσποτικής πολιτικής ορθότητας που επωάζει και  πασχίζει να περιθωριοποιήσει την εθνική και συνειδησιακή της αυτοαναφορά. Κοντοστέκομαι βραχεία, και παραθέτω ειρησθω εν παρόδω δύο παραδοχές για την αξία του χριστιανισμού που καταρρίπτουν το ψεύδος και εκθέτουν την αμάθεια: πρώτον ο δήμιος του παπισμού δεν απαντάται σε κάποιον φιλόσοφο αλλά σε θεολόγο, δεύτερον ο πασιφισμός δεν διακηρύχθηκε από τον Γκάντι τον 20ου αιώνα αλλά από τον Θεάνθρωπο 2χιλιετίες πριν. Πόση παραποίηση και στρέβλωση εναντίον του Χριστιανισμού… Η κρίση επαφίεται στον αναγνώστη. Επίσης απεμπολείται η αναπόσπαστη σχέση, ταυτόσημη, του Δυτικού Ανθρώπου και του Χριστιανού.     

Στο προοίμιο του παρόντος κειμένου θίχτηκε η ανημπορία της Δύσης να συνομιλήσει με το παλαιό της μεγαλείο. Σήμερα ο Δυτικός Άνθρωπος απογυμνώνεται, γίνεται εύπλαστος και  εύθραυστός, μια κενή λεόντι. Παύει να είναι Δυτικός αλλά και Άνθρωπος. Το προγονικό αποτύπωμα της Δύσης βέβαια δεν συρρικνώνεται αντιθέτως παραμένει ογκώδες και ευμέγεθες. Αυτό που συρρικνώνεται είναι το πέλμα των επιγόνων το οποίο μοιάζει ασθενικό και σπιθαμιαίο. 

Πέρυσι η αποκαρδιωτική πτώση του φλεγόμενου καμπαναριού της Παναγίας των Παρισίων προκάλεσε θρήνο στα Καθολικά Έθνη, φέτος ο Ιμάμης καλεί τους μουσουλμάνους στο τέμενος(!) της Αγίας Σοφίας(ανίερα κακόηχο) με τον ελληνισμό και την ορθοδοξία εν θλίψει. Πλήγματα αμφότερα στη Δύση. Τα μεγάλα Ευρωπαϊκά Έθνη σιωπούν.  Διερωτώμαι ποιοι είμαστε πλέον…  

Βιβλιογραφικές Πηγές.

Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ(2016),  ΠΟΣΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ; ΠΟΣΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ; Εκδόσεις Gutenberg 

Π. Α Μιχέλης, ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ, Αθήνα, Ίδρυμα Π. & Ε. Μιχέλη, Βιβλιοθήκη Αισθητικής