Είστε εδώ

Μέσα στο μυαλό του Ερντογάν: 7 ερωτήσεις- απαντήσεις για τα μυστικά σχέδια του «σουλτάνου»

Του Παναγιώτη Πάσχου

Οι ειδικοί αναρωτιούνται, οι διπλωμάτες απορούν, οι δημοσιογράφοι γράφουν αμήχανα: Με όλο και μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας απέναντί του, τι στην ευχή έχει πιάσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και συνεχίζει τις μονομερείς ενέργειες, με τα σούρτα- φέρτα του Ορούτς Ρέις, με τις προκλητικές δηλώσεις που -φώς φανάρι- ενοχλούν ακόμα και παραδοσιακούς συμμάχους της Τουρκίας;

Κι όμως, η συμπεριφορά του Τούρκου προέδρου εξηγείται, εάν ληφθούν υπόψη -και φωτιστούν- τα πραγματικά του κίνητρα και οι πραγματικές του επιδιώξεις. Αυτό θα επιχειρήσουμε στο παρακάτω κείμενο.

Ποιοι υδρογονάνθρακες;

Βασική μέριμνα του Ερντογάν ΔΕΝ είναι -παρά τα όσα λέει στις δηλώσεις του- η συνεκμετάλλευση των ενεργειακών πηγών που βρίσκονται στο βυθό της Ανατολικής Μεσογείου. Μια πιθανή παρόμοια εκμετάλλευση θα ξεκινήσει στην καλύτερη περίπτωση (ακόμα κι αν δεν υπήρχε η σημερινή ένταση και στη θέση της υπήρχε μια συμφωνία) σε 5-7 χρόνια, εάν δεν υπάρξουν νέες περιπλοκές, όπως πχ συμβαίνει με τον αγωγό Nord Stream 2.

Ωστόσο, όσοι ασχολούνται σε βάθος με τα ενεργειακά λένε ότι μέσα στη επόμενη δεκαετία το φυσικό αέριο θα είναι ξεπερασμένη μορφή ενέργειας, συνεπώς είναι μάλλον ασύμφορη μια επένδυση πολλών εκατομμυρίων δολαρίων για αγωγούς οι οποίοι θα μεταφέρουν φυσικό αέριο σε χρόνο που ίσως αυτό έχει αποδειχθεί ξεπερασμένο.

Αυτό που ξέρουν οι ασχολούμενοι σε βάθος με τα ενεργειακά, ασφαλώς και προφανώς το γνωρίζει και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Είναι αυτονόητο, λοιπόν, ότι δεν διακινδυνεύει τη διεθνή θέση της χώρας του και στις παραδοσιακές στρατηγικές της συμμαχίες για κάτι τέτοιο.

Λοιπόν, γιατί το κάνει;

Για να απαντήσουμε στο ερώτημα «γιατί το κάνει;» πρέπει πρώτα να απαντήσουμε στο ερώτημα «ποιο είναι το μεγάλο του πρόβλημα;»

Κι η απάντηση σε αυτό είναι εύκολη: Μετά το 2018, το μεγάλο πρόβλημα της Τουρκίας είναι η οικονομία. Τον τελευταίο καιρό η τουρκική λίρα κατρακυλάει και μαζί της παρασύρει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και συνεπώς την τουρκική οικονομία.

Η Τουρκία χρειάζεται επειγόντως βοήθεια για να μη δει την οικονομία της να καταρρέει. Τα πετροδολάρια του Κατάρ δεν μπορούν να την κρατούν στη ζωή επ’ αόριστο. Χρειάζεται ουσιαστική βοήθεια με παράλληλες οδηγίες για μεταρρυθμίσεις, ώστε η διάσωση της οικονομίας της να έχει βιώσιμα χαρακτηριστικά.

Η διάσωση της τουρκικής οικονομίας μπορεί να γίνει μόνο με δυο τρόπους: Ο ένας είναι η είσοδος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στη χώρα. Ο δεύτερος είναι η σύνδεση της πορείας της Τουρκίας και της οικονομίας της με την κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια, δηλαδή με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Και τι διαλέγει ο Ερντογάν;

Θα ακουστεί παράξενο, αλλά προτιμά την ευρωπαϊκή βοήθεια. Γνωρίζει -κι αν όχι ο ίδιος, σίγουρα φρόντισαν οι επιτελείς του να τον ενημερώσουν- ότι η πρόσκληση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου συνοδεύεται με εξαιρετικά επώδυνα μέτρα, που με μεγάλη δυσκολία ακολουθεί ένας λαός, άρα και ο τουρκικός. Γι αυτό και όπου παρενέβη το ΔΝΤ, υπήρξαν και τεκτονικές αλλαγές στο πολιτικό σύστημα μιας χώρας. Αυτό, είναι το τελευταίο που επιθυμεί ο Ερντογάν, ιδίως εάν έχει και την εναλλακτική της Ευρώπης, η οποία πηγαίνει περισσότερο από το ΔΝΤ με τους ρυθμούς του συμβαλλόμενου κράτους.

Άρα, πώς εξηγείται η στάση του στη Μεσόγειο;

Ο Ερντογάν είναι μαθημένος να παζαρεύει, και συνήθως να κερδίζει. Στα 20 χρόνια που κυβερνάει την Τουρκία, αυτή η μέθοδος του έχει αποφέρει πολλά. Θέλει να «στριμώξει» τους Ευρωπαίους -στους κόλπους των οποίων έχει στρατηγικούς συμμάχους- ώστε την ώρα της συμφωνίας, να αποκομίσει κατά το δυνατόν τα περισσότερα.

Με συνεχείς μονομερείς ενέργειες θα κερδίσει την ευρωπαϊκή βοήθεια;

Στα δικά μας μάτια η μέθοδος αυτή είναι προβληματική. Ωστόσο, αν δει κανείς τις αποφάσεις των 2-3 τελευταίων Συνόδων Κορυφής, θα διαπιστώσει ότι πάντοτε οι Ευρωπαίοι αφήνουν την πόρτα ανοικτή στην Τουρκία, ποτέ δεν την κλείνουν, όσες μονομερείς ενέργειες κι αν κάνει η Άγκυρα.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει συνεχώς να τους προκαλεί;

Όχι. Αλλά υπάρχει κι ένας ακόμα λόγος που ο Ερντογάν βιάζεται κι αγχώνεται Είναι η προοπτική πολιτικής αλλαγής στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ αποτελεί σημαντικό ατού για τον ίδιο τον Ερντογάν, ενώ η πιθανή νίκη του Μπάιντεν θα αποδυναμώσει κατά πολύ τη διαπραγματευτική ικανότητα του προέδρου της Τουρκίας.

Τελικά τι θα κάνει;

Πιθανότατα θα διεκδικήσει μια ειδική σχέση με την Ευρώπη, κατόπιν συνεννόησης με φίλιες χώρες, κυρίως τη Γερμανία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα υποστείλει πλήρως τις επιδιώξεις του για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Μόνο εάν η ειδική σχέση που επιδιώκει με την ΕΕ τεθεί σε κίνδυνο, μπορεί η Άγκυρα να σταματήσει τις παράνομες διεκδικήσεις της σε Αιγαίο και ανατολική Μεσόγειο. Ακόμα, όμως, αυτή η ειδική σχέση δεν έχει καν διαμορφωθεί…