Είστε εδώ

Στέφαν Τσβάιχ, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος του ευρωπαϊκού πνεύματος

Ο Στέφαν Τσβάιχ υπήρξε ένας απότους μεγαλύτερους Αυστριακούς συγγραφείς, ήταν επίσης δημοσιογράφος και βιογράφος. Στον κολοφώνα της λογοτεχνικής του καριέρας στις δεκαετίες 1920 και 1930, ήταν ένας από τους δημοφιλέστερους συγγραφείς στον κόσμο. Τα έργα του διαβάζονται με δίψα μέχρι σήμερα και θεωρούνται κορυφαία στην ευρωπαΪκή και την παγκόσμια λογοτεχνία. 

Ήταν γιος του Μόριτς Τσβάιχ, πλούσιου Εβραίου υφασματοβιομηχάνου και της Ίντα Μπρετάουερ, κόρης ιουδαϊκής οικογένειας τραπεζιτών. Ο Στέφαν Τσβάιχ σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, όπου το 1904 έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα με διατριβή στη φιλοσοφία του Ιππολύτου Ταΐν. Η εβραϊκή θρησκεία ελάχιστα επηρέασε την οικογενειακή ζωή και τη μόρφωσή του. «Η μητέρα και ο πατέρας μου ήταν εβραϊκής καταγωγής μόνο στα χαρτιά» δήλωσε αργότερα σε μια συνέντευξη. Ωστόσο, ο ίδιος δεν αποκήρυξε την εβραϊκή πίστη του και έγραψε επανειλημμένως άρθρα σχετικά με την εβραϊκή ζωή.

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπηρέτησε στο γερμανικό Υπουργείο Άμυνας. Παρόλα αυτά, παρέμεινε ειρηνιστής σε όλη του τη ζωή, τασσόμενος υπέρ της ενοποίησης της Ευρώπης. Το 1934, μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, κατέφυγε στην Αυστρία και κατόπιν στην Αγγλία. Στη συνέχεια έζησε στην Αγγλία (στο Λονδίνο και από το 1939 στο Μπαθ), και στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1940. Το 1941 πήγε στη Βραζιλία, στην ορεινή πόλη Πετρόπολις, 68 χλμ βόρεια του Ρίο ντε Τζανέιρο, όπου στις 23 Φεβρουαρίου 1942 ο ίδιος και η δεύτερη σύζυγός του, Lotte, αυτοκτόνησαν απελπισμένοι για το μέλλον της Ευρώπης και του πολιτισμού της.

Ο Τσβάιχ είναι και στην Ελλάδα όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, ο πιο πολυμεταφρασμένος ξενόγλωσσος συγγραφέας και μάλιστα ο πιο πολυμεταφρασμένος γερμανός συγγραφέας με παραπάνω από 160 πρώτες εκδόσεις των έργων του.

Η πρώτη εμφάνιση και βέβαια μετάφραση του συγγραφέα στα ελληνικά γράμματα, γίνεται το 1922 όταν ο Λέων Κουκούλας μεταφράζει για το φιλολογικό περιοδικό «Μούσα», το ποίημα Bruges. Απο κει και πέρα κείμενα του φιλοξενούνται συχνά σε όλα τα φιλολογικά περιοδικά της χώρας, με ιδιαίτερη συχνότητα στο περιοδικό «Νέα Εστία». Από την δεκαετία του 1940 και ιδιαιτέρως του 1950 που οι εκδοτικοί οίκοι κυκλοφορούν τα βιβλία του, η παρουσία του στα περιοδικά συρρικνώνεται. Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει 28 νουβέλες του σε δεκάδες επανεκδόσεις, ενώ το πιο γνωστό έργο του, το αυτοβιογραφικό Ο κόσμος του χτες έχει γνωρίσει 6 εκδόσεις και 5 μεταφράσεις. Επίσης έχουν κυκλοφορήσει 30 εκδόσεις των βιογραφικών βιβλίων του. Όσον αφορά τους μεταφραστές, ο Κωστής Μεραναίος έχει μεταφράσει τα περισσότερα (25) έργα του αλλά κατά καιρούς και διάσημοι Έλληνες λογοτέχνες όπως ο Παντελής Πρεβελάκης, Νικηφόρος Βρεττάκος, ο Γιάννης Μπεράτης και άλλοι έχουν μεταφράσει κείμενά του.

Γιατί, όπως είχε πει ο Τόμας Μαν: «...Η λογοτεχνική του δόξα έφτανε ως την τελευταία γωνιά της Γης - ένα αξιοπερίεργο φαινόμενο σε σχέση με την περιορισμένη δημοτικότητα που απολαμβάνει κατά τα άλλα η γερμανική λογοτεχνία συγκριτικά με την αγγλική και τη γαλλική. Ίσως από την εποχή του Έρασμου [...] να μην υπήρξε κανένας συγγραφέας τόσο διάσημος όσο ο Στέφαν Τσβάιχ».

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα

 

1916: Το παραμύθι του τρίτου περιστεριού, διήγημα - μτφ. Δημήτρης Δημοκίδης στην συλλογή διηγημάτων Τρεις θρύλοι και ένα παραμύθι (Ροές, 2003)

1917: Η γυναίκα και το τοπίο, νουβέλα - μτφ. Βασίλης Πατέρας (Ροές 2013)

1922: Στο φως του φεγγαριού, διήγημα - μτφ. Μαρία Αγγελίδου, στο Αμόκ και άλλες νουβέλες. (Άγρα, 2014).

1922: Το γράμμα μιας άγνωστης, νουβέλα - μτφ. Αλέξης Καρρέρ (Σύγχρονη Εποχή, 1990, με πρόλογο του Ρομέν Ρολάν)

1922: Αμόκ ,νουβέλα - μτφ. "Ευπαλίνος" (έκδ. περιοδικού Μπουκέτο, 1934) [ως «Αμόκ, ή Ο τρελλός της Μαλαισίας»] - μτφ. Αλέξης Καρρέρ (Γκοβόστης, 1951) - μτφ. Α. Γιαννόπουλος (Μορφωτική Εταιρεία, 1954) [ως «Αμόκ, ή Ο τρελλός της Μαλαισίας»] - μτφ. Γιώργος Τσουκαλάς (Άγκυρα, 1969) - μτφ. Κωστής Μεραναίος (Αστέρι, 1980) - μτφ. Μαρία Αγγελίδου (Άγρα, 2014) - μτφ. Μαρία Κωνσταντούρου (Εμπειρία Εκδοτική, 2017)

1922: Φανταστική νύχτα, νουβέλα - μτφ. Δημήτρης Δημοκίδης (Ροές, 2004)

1925: Φόβος, νουβέλα - μτφ. Σπ Λεβαντής (Γκοβόστης, 1954) - μτφ. Γεώργιος Ραφτόπουλος (Ιωλκός, χχ.) - μτφ. Κωνσταντίνος Κρίτσης (Ροές, 2002)

1925: Η αόρατη συλλογή, νουβέλα - μτφ. Μαρία Τόπαλη· περιλαμβάνεται στο Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ και η αόρατη συλλογή (Άγρα, 2010)

1927: Σύγχυση αισθημάτων, νουβέλα - μτφ. Αλέξης Καρρέρ (Γκοβόστης, 1950) - μτφ. Τατιάνα Λιάνη (Ροές, 2003)

1927: Εικοσιτέσσερις ώρες από τη ζωή μιας γυναίκας, νουβέλα - μτφ. Νικόλαος Παπαρρόδος (Δέλτα, 1961) - μτφ. Γιώργος Τσουκαλάς (Άγκυρα, 1969) - μτφ. Γιώργος Σημηριώτης και Νίκος Σημηριώτης, με επίλογο του Ρομαίν Ρολλάν (ως «Το εικοσιτετράωρο μιας γυναίκας», Εκδόσεις Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, 1989) - μτφ. Τατιάνα Λιάνη (Ροές, 2004)

1927: Η συντριβή μιας καρδιάς, νουβέλα - μτφ. Πολύβιος Βοβολίνης, ως Καταστροφή μιας καρδιάς, στον τόμο Νουβέλλες. (Αργώ, χχ.). - μτφ. Μ. Λίλης (Η καταστροφή μιας καρδιάς, Ο Κεραμεύς, 1947) - μτφ. Τατιάνα Λιάνη (Συντριβή μιας καρδιάς· Ροές, 2003).

1928: Ταξίδι στο παρελθόν - μτφ. Γεώργιος Ραφτόπουλος (Ραχήλ, Ιωλκός.).

1929:Ταξίδι στο παρελθόν), νουβέλα που ξαναεκδόθηκε το 1976 με προσθήκες, με τίτλο Widerstand der Wirklichkeit - μτφ. της πρώτης μορφής: Γιώτα Λαδουδάκου (Μεταίχμιο, 2014) - μτφ. της δεύτερης: Δημήτρης Δημοκίδης (Ροές, 2014)

1929: Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ, νουβέλα - μτφ. (;) (ως Μάντελ ο δαιμόνιος, εκδ. "Ο Κεραμεύς", χχ.) - μτφ. Μαρία Τοπάλη, στο Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ και η αόρατη συλλογή (Άγρα, 2010)

1935: Λεπορέλλα, διήγημα - μτφ. Μαρία Αγγελίδου, στο Αμόκ και άλλες νουβέλες

1936: Ο φυγάς. Επεισόδιο στη λίμνη της Γενεύης, διήγημα - μτφ. Πολύβιος Βοβολίνης (στον τόμο Νουβέλλες) - μτφ. (;) (Ο Κεραμεύς, χχ.) - μτφ. Μαρία Αγγελίδου, στο Αμόκ και άλλες νουβέλες

1937: Το θαμμένο κηροπήγιο, νουβέλα - μτφ. Κ.Λ. Μεραναίος (ως «Μενοράχ», Αστέρι, 1980)

1939: Ανυπόμονη καρδιά, μυθιστόρημα - μτφ. Μιμίκα Κρανάκη (Εκδόσεις των Φίλων, 1945· επανεκδόσεις: Εκδόσεις ΚΜ [Εκδοτικός Οργανισμός Σ. Κωνσταντινόπουλος - Σ. Μαγκανιάς], 1953· Δ. Δαρεμάς, χχ. και Άγρα, 2012, με τίτλο Επικίνδυνος οίκτος)

1939: Η μέθη της μεταμόρφωσης, μυθιστόρημα (πρωτοκυκλοφόρησε στη Γερμανία το 1982) - μτφ. Γιάννης Καλλιφατίδης (Πατάκης, 2013)

1941: Σκακιστική νουβέλα, νουβέλα που πρωτοκυκλοφόρησε μεταθανάτια (1942) - μτφ. Πολύβιος Βοβολίνης (στον τόμο Νουβέλλες) - μτφ. Μαρία Αγγελίδου (Άγρα, 1991) - μτφ. Άντζι Σαλταμπάση (Μίνωας, 2016)

1941: Κλαρίσα, νουβέλα που ο συγγραφέας άφησε μισοτελειωμένη και πρωτοκυκλοφόρησε το 1990 - μτφ. Μαρία Αγγελίδου (Αλεξάνδρεια, 1992)

Βιογραφίες, δοκίμια, μελέτες, αλληλογραφία

1920: Τρεις δάσκαλοι: Μπαλζάκ - Ντίκενς - Ντοστογιέφσκυ - μτφ.Γιάννης Μπεράτης, το τμήμα περί Ντοστογιέφσκυ (Γκοβόστης, 1980)

1921: Ρομαίν Ρολλάν, 1921

1925: Ο αγώνας με τον δαίμονα. Χαίλντερλιν – Κλάιστ - Νίτσε - μτφ. Γ. Γιαννακόπουλος (ολόκλξηρο· Εκδόσεις ΚΜ [Εκδοτικός Οργανισμός "Κωνσταντινόπουλος - Μαγκανιάς"], 1954) - μτφ. Αλέξης Καρρέρ, το τμήμα περί Χάινριχ Κλάιστ (Γκοβόστης, χχ.) - μτφ. (;), το τμήμα περί Νίτσε (Γκοβόστης, 1990)

1927: Οι μεγάλες ώρες της ανθρωπότητας - μτφ. (;) (Πέλλα, χχ.) - μτφ. Μαρία Αγγελίδου ως Οι μεγάλες στιγμές της ανθρωπότητας (Πατάκης, 2013)

1928: Τρεις ποιητές της ζωής τους: Καζανόβα, Σταντάλ, Τολστόι - μτφ. Κωστής Μεραναίος, το τμήμα περί Τολστόι (Γκοβόστης, χχ.)

1929: Ιωσήφ Φουσέ. Εικών πολιτικού ανδρός - μτφ. Μ.Β. Σακελλαρίου (Οι Φίλοι του Βιβλίου, 1945) - μτφ. (;) (εκδ. Πέτρος Ράνος, 1980)

1932: Μαρία Αντουανέτα. Εικόνα ενός μέσου χαρακτήρα) - μτφ. Γιάννης Κουχτσόγλου (Εκδόσεις ΚΜ [Εκδοτικός Οργανισμός "Κωνσταντινόπουλος - Μαγκανιάς"], 1953, ως Μαρία-Αντουανέτα· εκδ. Δ. ΔΑΡΕΜΑΣ, χχ.) - μτφ. Διονυσία Μπιτζιλέκη (Γκοβόστης, χχ.) - μτφ. Α. Ιορδάνου (Πάπυρος, 1996)

1934: Θρίαμβος και τραγωδία του Έρασμου από το Ρόττερνταμ - μτφ. Γιάννης Μπεράτης (Γκοβόστης, 1980)

1935: Μαρία Στούαρτ μτφ. Φούλα Χατζιδάκη (Πάπυρος, 1971) - μτφ. Νότης Παναγιώτου (Γκοβόστης, χχ.)

1936: Καστελλιόν εναντίον Καλβίνου) - μτφ. Αλέξης Καρρέρ (Γκοβόστης, 1950)

1938: Μαγγελάνος. Ο άνθρωπος και το έργο του - μτφ. Γιάννης Λάμψας, (Μπεργαδής, 1953, με εικονογράφηση του Γιώργου Βαρλάμου· Πάπυρος, 1971) - μτφ. Πολύβιος Βοβολίνης (εκδ. "Θεόδωρου Ζουμπουλάκη", χχ.) - μτφ. Λ Καστανάκης (Γκοβόστης, 1952)

1942: Μονταίνιος​ - μτφ. Μαρία Αγγελίδου (Άγρα, 2015)

1942: Ο κόσμος του χτες - μτφ. Σ.Π. (;) (Διεθνείς Εκδόσεις Δελήχρυσο, χχ., ως Ο χθεσινός κόσμος) - μτφ. Τατιάνα Λιάνη και Καλανταρίδου Αλεξία (Printa, 2006)

1943: Το μυστήριο της καλλιτεχνικής δημιουργίας), δοκίμιο - μτφ. Αλέξανδρος Καρατζάς (Ροές, 2002)

1944: Αμέριγκο αναδρομή σε ένα ιστορικό λάθος - μτφ. Βασίλης Πατέρας (Καστανιώτης, 1998)

1946: Μπαλζάκ, βιογραφία - μτφ. Γιάννης Μπεράτης (Γκοβόστης, 1950)

1989: Αλληλογραφία με τον Ζίγκμουντ Φρόυντ, 1908-1939- μτφ. Ελευθέριος Καρτάκης (Printa, 2003)

2013: Έκκληση προς τους Ευρωπαίους)δύο δοκίμια - μτφ. Σώτη Τριανταφύλλου (Μελάνι, 2017)