Είστε εδώ

Τι μπορεί (και τι δεν μπορεί) να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την αναχαίτιση του κορονοϊού

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει περιορισμένες εξουσίες για την αντιμετώπιση της πανδημίας - επειδή ο τομέας της υγείας ανήκει στη δικαιοδοσία των κρατών – μελών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να συντονίσει δράσεις και πρωτοβουλίες, επίσης μπορεί να στηρίξει τα κράτη- μέλη προκειμένου να αντιμετωπιστούν καταστάσεις όπως η τωρινή με τον κορονοϊό, που απειλούν τη δημόσια υγεία. Μπορεί να κάνει συστάσεις και να δώσει συμβουλές στα κράτη- μέλη. Αυτά, όμως, είναι ελεύθερα να την αγνοήσουν.

Οι δικαιοδοσίες αυτές αποκρυσταλλώθηκαν στο άρθρο 168 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συνθήκη είναι το νομικό υπόβαθρο και το δόγμα της ΕΕ. Στο τέλος αυτού του κειμένου, δημοσιεύεται το άρθρο 168 της Συνθήκης

Το άρθρο αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι η ΕΕ μπορεί να "συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές" και να "ενθαρρύνει τη συνεργασία".

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει τρία είδη αρμοδιοτήτων. Έχει αποκλειστικές αρμοδιότητες, από κοινού αρμοδιότητες και υποστηρικτικές δυνατότητες.

Η πρώτη αρμοδιότητα είναι αποκλειστική και περιλαμβάνει εμπορικές και διεθνείς συμφωνίες. Μόνο η ΕΕ έχει λόγο σε αυτό το πεδίο.

Η δεύτερη αρμοδιότητα είναι κοινή και καλύπτει τομείς όπως η γεωργία ή η ενιαία αγορά. Τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη έχουν λόγο σε αυτά τα ζητήματα.

Το τρίτο είναι μια υποστηρικτική αρμοδιότητα, όπου η λήψη αποφάσεων εναπόκειται στα μεμονωμένα κράτη- μέλη.

"Οι αρμοδιότητες υποστήριξης των εθνικών μέτρων και της υγείας εμπίπτουν στην τρίτη αυτή κατηγορία", δήλωσε η Simona Guagliardo, αναλύτρια πολιτικής στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής με έδρα τις Βρυξέλλες.

"Τελικά, όλα εναπόκεινται στην προθυμία των κρατών μελών να μετατρέψουν αυτές τις συστάσεις σε κοινή δράση", πρόσθεσε.

Παρόμοιες παρατηρήσεις έκαναν ο Steven Blockmans, εμπειρογνώμονας στο Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής με έδρα τις Βρυξέλλες, ο οποίος ανέφερε ότι τα κράτη της ΕΕ διστάζουν να παραχωρήσουν εξουσίες για την υγεία σε υπερεθνικό επίπεδο.

"Νομίζω ότι αποτελεί μέρος του τμήματος του κράτους - πρόνοιας, το οποίο παραμένει εθνική αρμοδιότητα", δήλωσε.

Είπε ότι η κοινωνική πολιτική είναι ένας τομέας που συνήθως περιλαμβάνει μεγάλους προϋπολογισμούς. Αυτοί οι εθνικοί προϋπολογισμοί υπόκεινται επίσης σε αλλαγές οι οποίες  συνήθως συμβαδίζουν με την αλλαγή των κυβερνητικών συνασπισμών, των πολιτικών συμμαχιών και της συγκυρίας.

"Σε άλλους τομείς, όπως για παράδειγμα τη μετανάστευση, υπάρχει η «πολιτική ταυτότητας» (identity politics) που εξακολουθεί να ασκείται σε εθνικό επίπεδο, αυτό συμβαίνει σίγουρα στην προκειμένη περίπτωση, στον τομέα της υγείας, άρα και στα μέτρα πρόληψης και καταστολής της πανδημίας», σημείωσε.

Ο Philippe Schmitter, πολιτικός επιστήμονας, κάποτε έθιξε την ιδέα της δημιουργίας μηνιαίας αποζημίωσης για όλους τους πολίτες της ΕΕ.

Αλλά στο βιβλίο του «Το πέρασμα προς την Ευρώπη», ο Luuk Van Middelaar λέει ότι ένα ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας είναι αυτή τη στιγμή ακατανόητο.

Σημειώνει, ωστόσο, μια εξαίρεση: Την Κοινή Αγροτική Πολιτική.

"Το διαβόητο σύστημα των εισαγωγικών δασμών, των επιδοτήσεων και της στήριξης των παραγωγών είναι, στην πραγματικότητα, ένα κράτος πρόνοιας σε ευρωπαϊκό επίπεδο μόνο για έναν τομέα: τη γεωργία", γράφει.

 

Ρήτρα αλληλεγγύης

 

Η Συνθήκη έχει επίσης μια ρήτρα αλληλεγγύης γνωστή ως άρθρο 222.

Τη ρήτρα μπορεί να επικαλεστεί κάποιος σε περίπτωση που ένα κράτος της ΕΕ είναι θύμα τρομοκρατικής επίθεσης ή ανθρωπογενούς καταστροφής ή φυσικής καταστροφής, όπως στις μέρες μας η Ιταλία και η Ισπανία. Η ρήτρα αλληλεγγύης υποχρεώνει τα κράτη της ΕΕ να ενεργούν από κοινού "με πνεύμα αλληλεγγύης" και να βοηθούν τα κράτη- μέλη που ζήτησαν βοήθεια.

Εναπόκειται στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, την οποία σήμερα ασκεί ο Βέλγος Charles Michel, να αναλάβει ηγετικό ρόλο, συντονίζοντας μια απάντηση της ΕΕ σε ένα πρόβλημα όπως αυτό του κορονοϊού.

Η προεδρία πρέπει στη συνέχεια να κάνει χρήση της αποκαλούμενης «ρύθμισης ολοκληρωμένης απάντησης» για την πολιτική κρίση. Αυτή προβλέπει ότι η ΕΕ πρέπει να κάνει ό, τι μπορεί, συμπεριλαμβανομένων ενδεχομένως και των στρατιωτικών μέσων που διαθέτουν τα κράτη- μέλη, προκειμένου να στηρίξει όποιο κράτος ή ευρωπαϊκό πληθυσμό απειλείται.

Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χέικο Μάας σύμφωνα με πληροφορίες πρότεινε να ξεκινήσει τη ρήτρα κατά τη διάρκεια της συνάντησης με τους ομολόγους του (ECOFIN) τη Δευτέρα (23 Μαρτίου) για την καταπολέμηση του ιού. Είναι προφανές, πάντως, ότι η σχετική πρωτοβουλία άργησε να εκδηλωθεί.

"Πρέπει να σημειώσουμε ότι η ολοκληρωμένη ρύθμιση της ΕΕ για την αντιμετώπιση της πολιτικής κρίσης έχει ήδη ενεργοποιηθεί", ανέφερε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε δημοσιογράφους την Τρίτη (24 Μαρτίου).

 

Τι έχει κάνει μέχρι στιγμής η Επιτροπή;

 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τότε που ξέσπασε, προσπάθησε να αμβλύνει τις επιπτώσεις της πανδημίας στη δημόσια υγεία και την οικονομία.

Στα μέσα Μαρτίου ίδρυσε ομάδα επιστημόνων από έξι κράτη της ΕΕ για τη δημιουργία κατευθυντήριων γραμμών και το συντονισμό της διαχείρισης κινδύνων.

Το πάνελ προεδρεύεται από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ursula von der Leyen, η οποία είναι και εκπαιδευμένη ιατρός.

Άλλα μέτρα περιλαμβάνουν ένα σχέδιο αποθήκευσης ιατρικού εξοπλισμού, όπως προστατευτικές μάσκες.

Παρουσίασε επίσης κατευθυντήριες γραμμές για τα σύνορα για τη διατήρηση της ροής των αγαθών και πρότεινε την ενεργοποίηση μιας ρήτρας φορολογικής διαφυγής, η οποία, μεταξύ άλλων προτάσεων, επιτρέπει τη χαλάρωση των οικονομικών κανόνων της ΕΕ (Σύμφωνο Σταθερότητας), όπως προβλέπεται από το άρθρο 107 της Συνθήκης.

*****

Άρθρο 168

(πρώην άρθρο 152 της ΣΕΚ)

1. Κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Ένωσης, εξασφαλίζεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου.

Η δράση της Ένωσης, η οποία συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές, αποβλέπει στη βελτίωση της δημόσιας υγείας, καθώς και στην πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας σε όλες τις μορφές της και στην αποτροπή των πηγών κινδύνου για την σωματική και ψυχική υγεία. Η δράση αυτή καλύπτει την καταπολέμηση των μεγάλων πληγών της ανθρωπότητας στον τομέα της υγείας, ευνοώντας τη διερεύνηση των αιτίων τους, της μετάδοσης και της πρόληψής τους, καθώς και την ενημέρωση και τη διαπαιδαγώγηση στον τομέα της υγείας καθώς και την επαγρύπνηση για τις σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας, την κήρυξη συναγερμού σε περίπτωση τέτοιων απειλών και την καταπολέμησή τους.

Η Ένωση συμπληρώνει τη δράση των κρατών μελών για τη μείωση της βλάβης που προκαλούν στην υγεία τα ναρκωτικά, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης και της πρόληψης.

2. Η Ένωση ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών στους τομείς που αναφέρει το παρόν άρθρο και, εν ανάγκη, στηρίζει τη δράση τους. Ενθαρρύνει ιδίως τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών με σκοπό τη βελτίωση της συμπληρωματικότητας των υγειονομικών τους υπηρεσιών στις παραμεθόριες περιοχές.

Τα κράτη μέλη συντονίζουν μεταξύ τους, σε συνδυασμό με την Επιτροπή, τις πολιτικές και τα προγράμματά τους στους τομείς που αναφέρονται στην παράγραφο 1. Η Επιτροπή μπορεί να αναλαμβάνει, σε στενή επαφή με τα κράτη μέλη, κάθε χρήσιμη πρωτοβουλία για την προώθηση του συντονισμού αυτού, ιδίως πρωτοβουλίες για τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών και δεικτών, την οργάνωση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και την προετοιμασία των στοιχείων που είναι αναγκαία για την τακτική παρακολούθηση και αξιολόγηση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τηρείται πλήρως ενήμερο.

3. Η Ένωση και τα κράτη μέλη ευνοούν τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες και τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς σε θέματα δημόσιας υγείας.

4. Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 2, παράγραφος 5, και το άρθρο 6, σημείο α), και σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 2, σημείο ια), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία και μετά από διαβούλευση με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, συμβάλλουν στην υλοποίηση των στόχων του παρόντος άρθρου, θεσπίζοντας, για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων όσον αφορά την ασφάλεια:

α) μέτρα με υψηλές προδιαγραφές όσον αφορά την ποιότητα και την ασφάλεια των οργάνων και ουσιών ανθρώπινης προέλευσης, του αίματος και των παραγώγων του. Αυτά τα μέτρα δεν εμποδίζουν τα κράτη μέλη να διατηρούν ή να εισάγουν αυστηρότερα προστατευτικά μέτρα,·

β) μέτρα στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα με άμεσο στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας,·

γ) μέτρα για τον καθορισμό υψηλών προδιαγραφών ποιότητας και ασφάλειας για τα φάρμακα και τα μηχανήματα που προορίζονται για ιατρική χρήση.

5. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία και μετά από διαβούλευση με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, και την Επιτροπή των Περιφερειών, μπορούν επίσης να θεσπίζουν μέτρα ενθάρρυνσης της προστασίας και της βελτίωσης της υγείας του ανθρώπου, και ιδίως για την καταπολέμηση των σοβαρών ασθενειών με διασυνοριακή διάσταση, την κήρυξη συναγερμού σε παρόμοιες περιπτώσεις και την καταπολέμησή τους, καθώς και μέτρα που έχουν ως άμεσο στόχο τους την προστασία της δημόσιας υγείας από το κάπνισμα και την κατάχρηση οινοπνευματωδών, αποκλειόμενης οιασδήποτε εναρμόνισης των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών.

6. Το Συμβούλιο, μετά από πρόταση της Επιτροπής, διατυπώνει επίσης συστάσεις για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου.

7. Η δράση της Ένωσης αναπτύσσεται χωρίς να θίγονται οι ευθύνες των κρατών μελών όσον αφορά τη διαμόρφωση της πολιτικής τους στον τομέα της υγείας, καθώς και την οργάνωση και την παροχή υγειονομικών υπηρεσιών και ιατρικής περίθαλψης. Στις ευθύνες των κρατών μελών εμπίπτει η διαχείριση των υγειονομικών υπηρεσιών και της ιατρικής περίθαλψης, καθώς και η κατανομή των πόρων που διατίθενται για τις υπηρεσίες αυτές. Τα μέτρα που προβλέπονται στην παράγραφο 4, στοιχείο α), δεν θίγουν τις εθνικές διατάξεις που διέπουν τις δωρεές οργάνων και αίματος ή την ιατρική χρήση τους.